Son dönemde alınan Cumhurbaşkanlığı Kararı ile kargo ile gümrüksüz yurt dışı alışveriş sınırı (de minimis) 150 Euro’dan 30 Euro’ya düşürüldü. Bu düzenleme ile 30 Euro üzeri alışverişlerde artık gümrük vergisi, üstelik artırılmış oranlarla ödenecek. Avrupa Birliği ülkelerinden gelen ürünler için gümrük vergisi %20’den %30’a, diğer ülkelerden gelen ürünler için ise %60’a çıkarıldı. Bu adımın özellikle Çin merkezli e-ticaret platformu TEMU’yu hedef aldığı açıkça görülüyor. Daha önce de benzer düzenlemeler, Alibaba gibi büyük e-ticaret devleriyle ilgili endişelerle gündeme getirilmişti.
30 Euro’ya kadar değeri olan, şahıslar adına ticari adet ve mahiyette olmayan gönderiler için 30 kg sınırı ve aylık 5 gönderi sınırı devam etmekte. Bu kapsamdaki çekim işlemlerinde AB üyesi ülkeler için %30, AB dışındaki ülkeler için %60 maktu vergi uygulanacak. (gönderi içeriğine göre %20 ÖTV, bandrol ücreti vb. devam edecektir.)
30-1500 Euro arası değere sahip, kilo sınırı olmaksızın, şahıs adına ticari adet ve mahiyette olmayan gönderiler için gümrük çekim işlemleri detaylı ithalat beyanı ile yapılabilecektir. Basitleştirilmiş usulde beyan ile karşılaştırıldığında detaylı ithalat beyanının; ek evrak ve fiziksel kontrol gereksinimleri sebebiyle çekim sürelerinin uzaması ve bunlara bağlı olarak artan gümrük vergisi ve farklı hizmet kalemleriyle tüketiciye yüksek maliyetler yaratması muhtemel.
İlaç içerikli gönderiler için, şahıslar adına reçete ile basitleştirilmiş usulde 30 kg ve 1500 Euro limitleri dahilinde işlem yapılmaya devam edilecek. Vergi oranları, geldiği ülkeye göre %30 ve %60 olarak uygulanacak.
Kitap içerikli gönderiler için, şahıslar adına basitleştirilmiş usulde 30 kg – 1500 Euro limitleri dahilinde işlem yapılmaya devam edilecektir. Bu gönderilerde vergi muafiyeti bulunmaktadır. Karar, 21 Ağustos 2024 tarihinden itibaren geçerli olacaktır.
Yeni Düzenlemenin Amacı: Cari Açık mı, Vergi Geliri mi?
Bu düzenlemenin arkasındaki asıl nedenin cari açığın artması korkusu mu, yoksa daha fazla vergi geliri elde etme isteği mi olduğu konusunda tartışmalar sürüyor. 2019 yılında da benzer bir düzenleme yapılmış ve 22 Euro olan muafiyet kaldırılarak gümrük vergileri artırılmıştı. O dönemde de tartışmalar, bu adımların daha fazla vergi toplama amacını taşıyıp taşımadığı üzerinde yoğunlaşmıştı.
E-ticaret Verileri ve Yeni Düzenlemenin Etkisi
2024 yılının ilk altı ayına ait ETBİS verileri henüz açıklanmamış olsa da, Ticaret Bakanlığı’nın 2023 E-ticaret Görünüm Raporu bazı ipuçları sunuyor. Rapora göre, 2023 yılında Türkiye’deki e-ticaret hacmi 1.85 Trilyon TL (yaklaşık 77.89 Milyar ABD Doları) olarak gerçekleşti. En sık kullanılan ödeme yöntemi sırasıyla %65,95 ile kartlı ödemeler, %27,66 ile EFT/havale ve diğer ödemeler, %6,39 ile ise kapıda ödeme oldu. Kartlı ödemelerin toplam hacmi ise 1.22 Trilyon TL olarak gerçekleşti.
Bu bağlamda, e-ithalat (Türkiye’nin diğer ülkelerden alımları) ve e-ihracat (diğer ülkelerin Türkiye’den alımları) oranları, 2021 yılında %4, 2022 yılında ise sırasıyla %4,5 ve %4,2 olarak kaydedildi. 2023 yılında ise e-ithalat %3,75 oranıyla yaklaşık 46 milyar TL (yaklaşık 1.4 Milyar ABD Doları), e-ihracat ise %2,88 oranıyla 35 milyar TL (yaklaşık 1 Milyar ABD Doları) olarak gerçekleşti. Bu dönemde gümrük vergilerinde herhangi bir değişiklik olmaması, oranlardaki bu değişikliklerin parasal politikaların etkisiyle gerçekleştiğini gösteriyor.
Cari Açık ve Vergi Geliri Üzerindeki Etkiler
Türkiye’nin 2023 yılı itibarıyla verdiği cari açık 45.2 Milyar Dolar olarak gerçekleşirken, e-cari açık 11 milyar TL (yaklaşık 0.33 Milyar ABD Doları) olarak hesaplandı. Eğer e-ihracat sabit kalır ve TEMU’nun etkisiyle e-ithalatın iki katına çıktığı varsayılırsa, e-ithalat 2.8 Milyar Dolar’a, e-cari açık ise 1.8 Milyar Dolar’a ulaşabilir. Buna karşılık toplanacak gümrük vergisinin kabaca 1.7 Milyar ABD Doları olacağı öngörülmektedir.
Bu durumda, her ne kadar TEMU’nun e-ithalatı artıracağı tahmin edilse de, bireysel alışverişlerin cari açığa etkisinin ihmal edilebilir düzeyde olacağı düşünülmektedir. Bu nedenle, düzenlemenin asıl amacının cari açığı kapatmaktan ziyade daha fazla vergi toplamak olduğu anlaşılmaktadır.
Sonuç ve Değerlendirme
Yukarıdaki analizler ışığında, Türkiye’deki gümrüksüz alışveriş sınırının düşürülmesiyle ilgili yapılan bu son düzenleme, özellikle vergi gelirlerini artırma amacı taşıdığı şeklinde değerlendirilebilir. Bu adımın, Türkiye’nin cari açığına belirgin bir etkisinin olmayacağı, ancak devletin vergi gelirlerinde önemli bir artış sağlayacağı açıktır.
Not: Hesaplamalar, e-ithalatın diğer ülkelerden (AB dışı) yapıldığı ve tüketici davranışlarının değişmediği varsayımıyla yapılmıştır.
Kaynakça: Av. Mehmet Mücahit Arvas (Marvas Legal)
